****

รู้สึกดีที่คุณเจิมศักดิ์กล้าพูดสิ่งที่ controversial และ sensitive ต่อสังคมไทยแบบนี้ออกมา และรู้สึกยินดียิ่งกว่าที่จากปฏิกิริยาแล้ว พบว่าคนส่วนใหญ่ค่อนข้างเห็นด้วยกับคุณเจิมศักดิ์ และทำให้แอบดีใจว่า ดูเหมือนว่าคนไทยจะเปิดกว้างเสรีทางความคิดมากขึ้น (กอปรกับเรื่องที่มีคน คัดค้านการเซ็นเซอร์ "แสงศตวรรษ" มากกว่าเห็นด้วย)  

แต่มองลึกๆ แล้ว ส่วนหนึ่งอาจจะเป็นผลมาจากการที่คุณเจิมศักดิ์เลือกใช้คำพูดและเหตุผลโน้มน้าวได้สัมพันธ์กับความคิดของคนไทยส่วนใหญ่ โดยแทนที่จะใช้เหตุผลแบบตะวันตก เช่น เรื่องเสรีภาพทางความคิด - pluralist liberalism - โดยการบอกว่า ประชากรในประเทศไม่ได้มีแต่พุทธอย่างเดียว ซึ่งจะทำให้มีความเสี่ยงสูงเข้าไปใหญ่สำหรับสังคมที่ 95% ของคนนับถือศาสนาเดียวกันและภาคภูมิใจในเอกลักษณ์ของประเทศนี้เป็นพิเศษ จนมักจะมองว่าในเมื่อคนส่วนใหญ่ (เกือบจะ consensus) เห็นตรงกันว่าศาสนาหนึ่งเป็นศาสนาประจำชาติ ก็น่าจะเป็นเหตุผล justify ได้มากพอแล้วสำหรับความต้องการที่จะเผยแพร่และปกป้องศาสนาของตน เพราะหลักธรรมของศาสนาของตนนั้นเป็นหลักที่ถูก และจะเป็นการดีหากว่าจะสามารถทำให้คนอีก 5% ที่เหลือหันมานับถือศาสนานั้นบ้าง หรือสำหรับ extremist นั้นก็คือ "เพราะศาสนาอื่นเริ่มรุนรานเข้ามาแล้ว เราจึงจำเป็นจะต้องรักษาพุทธศาสนาไว้" ซึ่งสามารถแปลความหมายแบบ implied ไว้ได้ว่า "เราก็แค่อยากจะกำจัดศาสนาอื่นออกไป" ซึ่งการแก้ปัญหาที่ตามมาก็ถือ การระบุลงไปชัดเจนในรัฐธรรมนูญเลยว่า ศาสนาไหนเป็นศาสนาประจำชาติ คล้ายกับการสร้าง propaganda ให้คนไทยไว้ตั้งแต่เกิด เข้าเรียนชั้นประถม อาจารย์ก็สอนว่า "ประเทศไทยมีธงไตรรงค์ แปลว่า ธงสามสี ได้แก่ ชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์นะคะนักเรียน ศาสนานี้ก็หมายถึงศาสนาพุทธนะคะ กฎหมายสูงสุดของประเทศได้ระบุเอาไว้อย่างนั้น..."

แต่คุณเจิมศักดิ์กลับใช้ตัวหลักของพุทธศาสนา (อย่ายึดติด "ตัวกู ของกู"- ของท่านพุทธทาส ภิกขุ) มาเป็นเหตุผลหลักในการอ้าง ว่าเราไม่จำเป็นจะต้องยึดถือกับแค่การฝังชื่อ "พุทธศาสนา" ไว้กับตัวรัฐธรรมนูญ เพราะสิ่งนี้นั้นขัดกับหลักที่แท้จริงของตัวศาสนาเอง และเราควรจะพัฒนาศาสนาพุทธอย่างจริงจัง ในวิธีที่ถูกต้องมากกว่า การให้เหตุผลแบบนี้ถือว่าเข้าทางกับ extremist ของศาสนาพอดี  ซึ่งก็คือ เราต้องการจะโปรโมทศาสนานะ แต่ว่าให้ทำแบบถึงแก่น คนไทยจะได้เข้าถึงแก่นที่แท้จริงของศาสนาพุทธมากขึ้น เพราะที่สังคมมันเละเทะกันทุกวันนี้ก็เนื่องมาจากคนนับถือศาสนาพุทธเพียงแค่ผิว ในขณะที่เหตุผลนี้ก็สามารถโน้มน้าวชาวพทธบางส่วนที่ยินดีจะเปิดกว้างทางเสรีความคิดอยู่แล้วด้วยได้เหมือนกัน

แม้ว่าก็ยังมีคนบางส่วนไม่เห็นด้วยกับคุณเจิมศักดิ์ แต่การเลือกใช้ message แบบนี้ก็ถือว่า ประสบความสำเร็จได้มากพอสมควร ไม่ว่าตัวคุณเจิมศักดิ์จริงๆแล้วนั้นคิดแบบไหนก็ตาม

....ปัญหาความรุนแรงต่างๆ นั้น จะแก้ได้ ต้องแก้ที่ราก ไม่ใช่แก้ที่ปลายเหตุ จะให้คนไทยสมานสามัคคี ไม่ใช่แค่การพยายามการเปลี่ยนความคิดคนไทยให้ออกมาเหมือนๆ กัน - ให้นับถือศาสนาพุทธเหมือนกัน เพราะศาสนาพุทธสอนให้คนเป็นคนดี แต่เพราะนั่นไม่มีทางจะสำเร็จได้ แม้ว่าศาสนาพุทธอาจจะเป็นข้อเท็จจริงในมุมมองของใครหลายคน (ที่อาจจะถูกปลูกฝังในสิ่งนี้มาตั้งแต่เล็ก หรือมีความเชื่อในคำสอนของพระพุทธเจ้าอย่างถ่องแท้จริงๆแล้วก็ตาม) ในมุมมองของคนอีกหลายคน ข้อเท็จจริงสำหรับพวกเขาคืออย่างอื่น (ซึ่งก็อาจจะถูกปลูกฝังมาตั้งแต่เล็กเหมือนกัน) หรืออาจจะไม่มีตัวตนอยู่เลย ความคิดคนเป็นสิ่งที่ยากที่จะเปลี่ยน แม้พระพุทธเจ้าเองยังตรัสว่าบัวมีสี่เหล่า ซึ่งหมายถึงว่า มีคนกลุ่มหนึ่งที่ไม่พร้อมที่จะเข้ามานับถือศาสนาพุทธ (ก็คล้ายๆกับศาสนาคริสต์ ที่ใช้คำว่า "ยังไม่เข้าถึงพระเจ้า" นั่นแหละ) การให้เสรีภาพคนกลุ่มน้อยเหล่านี้ให้ได้อยู่ในสังคมได้โดยไม่กลายเป็นประชากรชั้นสอง ไม่โดนกดขี่ข่มเหงทางความรู้สึก และสามารถอยู่ในสังคมได้อย่างปกติสุขแล้ว ก็จะไม่มีใครลุกขึ้นมาโวยวายว่า ฉันไม่ใช่คนไทย เพราะคนไทยต้องนับถือพุทธ แต่ฉันไม่ได้นับถือ ฉันจึงไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของสังคมนี้.... อันเป็นต้นเหตุของความรุนแรงทั้งปวง